Zwiedzanie - Trasa II

TRASA: ul. Krupówki (przy Kościele Najświętszej Rodziny) - ul. Zamoyskiego - ul. Chałubińskiego - Rondo Kuźnickie - Al. Przewodników Tatrzańskich - Droga Brata Alberta























Spacer zaczynamy na Krupówkach od zwiedzenia kościoła Najświętszej Rodziny. Budowa Kościoła, która rozpoczęła się za czasów ks. Stolarczyka w 1877 r., zakończona została już po jego śmierci, w 1896 r. za "panowania" ks. Kazimierza Kaszelewskiego. Kościół zbudowany jest w stylu neoromańskim. Do jego budowy częściowo zostały użyte kamienie z rozbiórki kuźnickich budynków przemysłowych. Autorem ołtarza głównego, powstałego w 1903 r., jest krakowski rzeźbiarz Kazimierz Wakulski. Wcześniej powstały kaplice boczne: w 1896 r. Matki Boskiej Różańcowej (w lewej nawie), Najświętszego Serca Jezusowego (w prawej nawie) i w 1899 r. kaplica Jana Chrzciciela (w północnej części kościoła). Kaplica św. Jana Chrzciciela, podobnie jak ołtarz Matki Boskiej Różańcowej, zaprojektowana została całkowicie przez Stanisława Witkiewicza w stylu Zakopiańskim. Jest ona zaliczana do najcenniejszych zabytków Zakopanego. Witkiewicz namalował do ołtarza w tej kaplicy obraz olejny, przedstawiający św. Jana Chrzciciela na tle Czarnego Stawu Gąsienicowego. święty ma rysy autora obrazu, co swego czasu wywołało w Zakopanem skandal.

Swego rodzaju ciekawostką jest zegar umieszczony w 1899 r. na wieży kościelnej. Do roku 1908 pokazywał lokalny czas astronomiczny, czyli o 20 minut wcześniejszy niż zegary w centrum kraju, co było sporym problemem dla przyjezdnych, nie wiedzących która tak naprawdę jest godzina i wg jakiego czasu urzędują zakopiańskie instytucje.
Wychodząc z kościoła warto zwrócić uwagę na największą w Zakopanem hodowlę cisów położoną w ogrodzie nieopodal plebanii.
Po zwiedzeniu kościoła udajemy się w górę Krupówek, po ok. 100m. skręcamy w prawo w ul. Zborowskiego, która przez mostek na Foluszowym Potoku prowadzi do gmachu Muzeum Tatrzańskiego im. dr. Tytusa Chałubińskiego.
Właściwe Muzeum Tatrzańskie powstało w 1888 r. z inicjatywy zafascynowanego osobą Chałubińskiego warszawskiego przemysłowca Adolfa Scholtze i grona najbliższych przyjaciół wielkiego lekarza-społecznika. Muzeum Tatrzańskie było pierwszym na ziemiach polskich muzeum regionalnym. Początkowo mieściło się ono w prywatnym domu Jana Krzeptowskiego na Krupówkach, lecz po czterech latach zbiory przeniesione zostały do drewnianego budynku na parceli podarowanej przez dzieci Chałubińskiego, położonej u zbiegu dzisiejszych ulic Chałubińskiego i Zamoyskiego. W skład pierwszej ekspozycji weszły wypchane ptaki i ssaki zakupione od leśniczego Kocyana z Zuberzca, płaskorzeźba Tatr - dzieło Wolgnera z Łobzowa, kolekcja minerałów, mchów i zielnik przekazany przez rodzinę Chałubińskich oraz niewielkie zbiory etnograficzne prywatnych ofiarodawców. Otwarcie muzeum nastąpiło w lipcu 1889 r. W listopadzie tegoż roku zmarł Tytus Chałubiński a muzeum przyjęło jego imię.
Obecny, murowany budynek według projektu Stanisława Witkiewicza przy ul. Krupówki 10, został zbudowany w l1920 r. i otwarty w 1922 r. W nowym budynku kustoszem muzeum został Juliusz Zborowski. On to nieprzerwanie przez 43 lata tworzył atmosferę i legendę tej placówki. W okresie okupacji Niemcy nie zniszczyli zbiorów Muzeum i pozwolili Zborowskiemu prowadzić dalej działalność. Może uchroniła placówkę aura szacunku, jakim otaczali ją "popierani" oficjalnie górale, a może tradycyjna góralska swastyka zdobiąca fronton budynku (zatynkowana już po wojnie)... W 1950 r. placówka ta, utrzymywana dotychczas głównie przez społeczne Towarzystwo Muzeum Tatrzańskiego, została upaństwowiona i otrzymała stałe dotacje państwowe.
Do dyspozycji zwiedzających oddane są:

  • - hall i parter z działem etnograficznym, historią Zakopanego i ludzi z nim związanych. Pokazane jest tu wnętrze chaty góralskiej z XIX w., sprzęt pasterski, okazy dawnej sztuki ludowej oraz ubiory góralskie z Podhala, Orawy, Spisza i Pienin.
  • - piętro ze zbiorami przyrodniczymi ukazującymi florę, faunę i budowę geologiczną Tatr.

OTWARTE:

  • wtorek - sobota: 9:00-17:00
  • niedziela: 9:00-15:00

WSTĘP:

  • bilet normalny - 4,28 zł.
  • bilet ulgowy - 3,21 zł.

Za budynkami Muzeum Tatrzańskiego znajduje się Górski Ogród Botaniczny im. Mariana Raciborskiego, pod opieką Zakładu Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w Krakowie. Spełnia on rolę dydaktyczną, zapoznając zwiedzających z rozwojem roślin w zależności od podłoża, klimatu i wysokości, a także naukową i praktyczną, jako "bank genów" tatrzańskiej flory. Na obszarze ok. 3000 m2 rośnie tu ponad 600 gatunków roślin tatrzańskich. Dzięki zachowaniu zbliżonych do naturalnych warunków glebowych, reprezentują one wszystkie piętra roślinności tatrzańskiej. OTWARTE:

  • Część dydaktyczna: maj - wrzesień: poniedziałek- piątek w godz. 9:00-15:00
  • Część naukowa: Udostępniana wyłącznie po uprzednim uzgodnieniu terminu zwiedzania

W sąsiedztwie Muzeum Tatrzańskiego, przy ul. Krupówki 12, stoi zbudowany w 1903 r. Dworzec Tatrzański. Do 1985 r. w jego gmachu siedzibę miała Grupa Tatrzańska GOPR. Pierwszy, drewniany Dworzec tatrzański był zakopiańskim ośrodkiem kultury i rozrywki. Przez czytelnię, salę balową i restaurację w ciągu wielu lat przewinęło się wiele sław, z Modrzejewską, Paderewskim, Sienkiewiczem i Rafałem Malczewskim na czele. Po pożarze w 1900 r. Dworzec Tatrzański został odbudowany i obecnie zajmowany jest przez zakopiański oddział PTTK a część pomieszczeń pełni funkcje komercyjne.

Spacer kontynuujemy w górę ul. Krupówki. W górnej części Krupówek swą oryginalną architekturą zwraca uwagę 3-kondygnacyjna drewniana willa "Poraj" (ul. Krupówki 50). Zbudowana została w 1887 r. przez Fryderyka Kallaya w stylu szwajcarskim. Do lat 40-tych XX wieku miała charakter hotelowy, po II wojnie światowej pensjonat zamieniono na mieszkania kwaterunkowe. Obecnie znajduje się tam restauracja, a na parterze ma siedzibę kilka sklepów i firm usługowych. Willa "Poraj" miała także swoje "pięć minut" na planie filmu Andrzeja Wajdy "Człowiek z marmuru".

Wchodzimy na ul. Zamoyskiego. Tam, pod numerem 28, stoi dom "Sienkiewiczówka". W jego najstarszej części, położonej najbliżej ulicy, w latach 1891-96 zatrzymywał się Henryk Sienkiewicz. Tu powstały obszerne fragmenty "Quo Vadis" i "Pana Wołodyjowskiego".
Nieco dalej, pod numerem 32, stoi willa "Jadwiniówka" zbudowana w 1886 r. w stylu tyrolskim przez Wojciecha Roja dla córki Tytusa Chałubińskiego - Jadwigi. Dom ten nazywany jest także "Domem pod Bocianami" od podtrzymujących balkon wyciętych z desek figurek bocianów.
U zbiegu ulic Zaruskiego i Chałubińskiego stoi odsłonięty w 1903 r. pomnik Tytusa Chałubińskiego. Przedstawia on umieszczone na wysokim cokole popiersie Chałubińskiego i siedzącą pod nim figurę Sabały. Gipsowy model pomnika znajduje się w holu gmachu głównego Muzeum Tatrzańskiego.
Dalej mijamy Rondo Kuźnickie, wybudowane w 1938 r. w czasie przygotowań do mistrzostw świata FIS, i wchodzimy na Al. Przewodników Tatrzańskich. Górna część alei to fragment dawnego szlaku pasterskiego z Ustupu przez Antałówkę do Kuźnic - najstarszego traktu, łączącego hutę kuźnicką ze światem. Ten popularny szlak spacerowy, łączący Rondo z dolna stacją kolejki na Kasprowy Wierch, liczy ok. 1900 m.
Idąc prawą stroną alei mijamy Centralny Ośrodek Sportu i dochodzimy do Domu Rekolekcyjnego "Księżówka" (al. Przewodników Tatrzańskich 2). Najstarszą część budynku stanowi dawna willa hr. Róży z Potockich Krasińskiej z początku lat 80-tych XIX wieku. Tu znajduje się piękna, stylowo urządzona kaplica. Dom, w którym rodzina Krasińskich zamieszkała dla ratowania zdrowia dzieci, na cześć syna Adama otrzymał nazwę "Adasiówka". W latach 1889-1892 mieszkał w niej Władysław Zamoyski, późnej mieściła się w niej siedziba Szkoły Pracy Domowej Kobiet i zakład dla nerwowo chorych doktora Bronisława Chwistka. W 1909 r. Polskie towarzystwo Kapłanów Katolickich odkupiło dom od dr Chwistka i uruchomiło w nim pensjonat dla księży "Księżówka". W "Księżówce" gościli m. in. Adam Sapieha, Stefan Wyszyński i Karol Wojtyła. W czerwcu 1997 r. była tu rezydencja papieża Jana Pawła II w czasie jego 4-dniowego pobytu w Zakopanem.
Za "Księżówką" w prawo odchodzi najmniej uczęszczany odcinek Drogi pod Reglami, którym dojść można do skoczni narciarskiej Wielka Krokiew.

O Kuźnicach kilka słów...

W pierwszej połowie XIX wieku tutaj właśnie tworzyły się początki zakopiańskiej legendy. Zabudowania Kuźnic - najprężniej działającego w Galicji ośrodka hutniczego - były bazą dla coraz liczniej przybywających w Tatry naukowców i turystów, a sama kuźnicka huta, nazywana najczęściej Hutą Zakopane, była atrakcją przyciągającą tu pisarzy i artystów. W Kuźnicach także zatrzymywali się pierwsi kuracjusze, przybywający tu dla terapii żentycowych i wodoleczniczych - doprawdy, trzeba było mieć końskie zdrowie, żeby się leczyć w cienistej, wilgotnej dolinie, pełnej hałasu młotów wodnych, wyziewów wielkiego pieca i fryszerek, zimnej i pozbawionej jakichkolwiek wygód. Kuźnicka huta stanowiła też jedyne miejsce pracy dla zakopiańskich górali, gdzie ciężko zarobione pieniądze nieraz pomagały lepiej żyć, albo wręcz przetrwać przednówek. Mało kto pamięta, że w zasadzie Zakopane jest "dzieckiem Kuźnic" - gdyby nie tatrzańska huta i idąca w ślad za przemysłem cywilizacja, być może uzdrowisko pod Giewontem w ogóle by nie powstało...

Wędrujemy dalej szeroka aleją, już w obrębie TPN. Po prawej rozległa Kuźnicka Polana, popularnie zwana Polaną pod Krzyżem. W XIX wieku usytuowana była tu największa z kuźni - "Młot Anny", zasilana wodą z młynówki, odprowadzonej od potoku Bystra, płynącego po drugiej stronie drogi. Dziś uwagę zwraca wysoka, murowana tama, przegradzająca Bystrą. Wzniesiono ją w czasie regulacji potoku w 1900 r., głównie dla zatrzymania niesionego przez bystry nurt materiału skalnego, porywanego w górnej części doliny. Przy tamie zaczyna swój bieg sztucznie utworzony Potok Foluszowy, płynący potem wzdłuż ulicy Chałubińskiego, Zamoyskiego i Krupówek.
Po prawej stronie drogi, na skraju Kuźnickiej Polany, mijamy pomnik "Prometeusz Rozstrzelany", autorstwa Władysława Hasiora, wzniesiony w 1964 r. dla uczczenia pamięci 20 Polaków, rozstrzelanych w tym miejscu przez Niemców w 1944 r. Opodal - budynek pierwszego wodociągu zakopiańskiego, wzniesiony w latach 1904-08.
Na terenie dworskim w Kuźnicach znaleźć można jeszcze nieliczne ślady dawnej, hutniczej przeszłości osady. Najbardziej efektownym jest krzyż z tatrzańskiego żelaza, wzniesiony w 1839 r. dla uczczenia pamięci nieznanego z nazwiska sługi, który ocalił życie Edwardowi Homolacsowi w czasie gdy napadli nań zbójcy na terenie Słowacji, a także żelazna krata, otaczająca niegdyś fontannę przed dworem Homolacsów. Dwór spłonął, sad, który niegdyś rósł przed budynkiem - zmarniał i został wycięty, ocalała jeszcze dawna wozownia, w której goście Homolacsów trzymali swoje powozy.
Tam, gdzie znajdują się schody prowadzące do dolnej stacji kolejki na Kasprowy Wierch, znajdował się kiedyś wielki piec kuźnickiej huty. Dziś miejsce to oznacza tablica pamiątkowa.
Z placu przed dworcem kolei linowej - albo powrót do miasta (linia autobusowa i mikrobusowa), albo początek wycieczek górskich. Odwiedzić można także Pustelnię św. Brata Alberta, położoną między Kuźnicami a Kalatówkami. Jest to kompleks klasztorno-muzealny prowadzony przez siostry albertynki związany z postacią św. Brata Alberta (Adama Chmielowskiego). Nieco nad Kalatówkami, na południowych zboczach Krokwi, znajduje się pustelnia braci albertynów. Klasztor Albertynek położony jest po lewej stronie drogi prowadzącej do schroniska na Kalatówkach. Pomysł wybudowania pustelni z kaplicą powstał podczas pierwszego pobytu brata Alberta w Zakopanem, gdy przyjechał odwiedzić przebywającego na leczeniu w Zakopanem swego przyjaciela, Stanisława Witkiewicza. Plany budowy tatrzańskiej kaplicy i pustelni stały się realne, gdy Władysław hr. Zamoyski ofiarował grunt pod budowę klasztoru. Budowę rozpoczęto 29 stycznia 1898 r. według projektu S. Witkiewicza. Najpierw wybudowano klasztor w formie baraku, a następnie kaplicę. Jej poświęcenie odbyło się 25 sierpnia 1898 r. Uroczystego aktu dokonał ks. Kazimierz Kaszelewski.
W ogrodzie przed kaplicą w 1899 r. wykonano kapliczkę w formie groty - we wnęce znajduje się studzienka z wodą źródlaną, a nad nią płyta z piaskowca. W 1901 r. wzniesiony został domek, w którym zamieszkał brat Albert po objęciu pustelni przez siostry zakonne (w 1920 r. klasztor przy drodze na Kalatówki objęły siostry albertynki, a bracia przenieśli się do nowej siedziby na śpiącej Górce). W 1926 r. zbudowano kaplicę pw. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. 17 września 1977 pustelnia wraz z kaplicą doszczętnie spłonęły. Odbudowano je w tym samym miejscu, a prace ukończono w 1984 r. Obiekt położony jest w pewnym oddaleniu od drogi z Kuźnic na Kalatówki. Jest to budynek murowany z kamienia, [przykryty dachem półszczytowym, o połaciach krytych blachą miedzianą; jego architektura nawiązuje do tradycji "stylu zakopiańskiego".

Opracowanie oraz zdjęcia: Dżagietka


Bibliografia:

  • Plan Miasta Zakopane; PPWK S.A., "Copernicus"; 2001
  • Plan Miasta Zakopane; Wydawnictwo Kartograficzne DAUNPOL Sp. Z o.o.; 2003
  • "Tatry, Zakopane. Przewodnik" - Sylwia Sądowska, Piotr Sądowski; Wydawnictwo Literat; 2003
  • "Zakopane. Spacery i wycieczki" - Ksenia Szczepanik-Ładygin; Oficyna Wydawnicza "Rewasz"; 2004
  • "Zakopane. Przewodnik historyczny" - Lidia Długołęcka, Maciej Pinkwart; Wydawnictwo PTTK "Kraj"; 1989
Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com