Lawiny


Co to jest lawina?

Lawina śnieżna (w odróżnieniu od lawiny kamiennej) jest to gwałtowne przemieszczanie się mas śniegu lub lodu na odległość co najmniej 50 m. Masy śniegu obrywają się ze stoku górskiego (nachylonego powyżej 20°) i zsuwają w dół z dużą prędkością.

 


 

Rodzaje lawin

Ze względu na cechy zewnętrzne, wewnętrzne oraz genezę powstania lawiny dzieli się na:

  • LAWINY PYŁOWE; powstają bezpośrednio po obfitych, świeżych opadach śniegu, poruszające się z dużymi prędkościami (do 300 km/godz.) i tworzące wysoki welon pyłu śnieżnego, grożący uduszeniem. Do warunków sprzyjających powstawaniu lawin pyłowych zaliczyć należy dłuższe opady śniegu oraz temp. poniżej 10° C. Z tego powodu są one najczęściej spotykane w okresie pomiędzy grudniem a lutym. Panuje przekonanie, iż człowiek który znajdzie się na drodze takiej lawiny z reguły nie ma szans na przeżycie.

  • DESKI ŚNIEŻNE; jest to obsunięcie się całej warstwy świeżego, jeszcze nie całkiem związanego z podłożem śniegu spowodowane nagłym wzrostem temperatury powietrza lub "podcięciem" stoku przez poruszającego się narciarza.

  • LAWINY GRUNTOWE; najczęściej powstają wiosną w wyniku samoistnego zjechania po spodnich warstwach zmetamorfizowanego śniegu praktycznie całej pokrywy śnieżnej. Lawiny te stanowią ogromną masę ciężkiego, mokrego, śniegu, która niszczy znajdującą się jej na drodze roślinność, porywa kamienie i okruchy skał.

 


 

Czynniki sprzyjające powstawaniu lawin

Adam Marasek, ratownik Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego wskazuje na istnienie trzech głównych grup warunków lawinotwórczych. Są to:

  • warunki terenowe - położenie geograficzne danego obszaru górskiego; układ orograficzny ( rozczłonkowanie i ukierunkowanie grani i dolin w stosunku do kierunku najczęściej wiejących wiatrów); ukształtowanie terenu; nachylenie i ekspozycję stoków; rodzaj i charakter podłoża i jego pokrycie przez szatę roślinną.

  • warunki śniegowe

  • warunki atmosferyczne - opady i pokrywa śnieżna; temperatura; wiatry; promieniowanie słoneczne jak i promieniowanie powierzchni ziemi (odbicie ciepła).

    Ze względu na warunki terenowe szczególnie zagrożone powstawaniem lawin są obszary położone powyżej górnej granicy lasu. Na tych terenach, szczególnie na stokach zawietrznych, gromadzą się znaczne ilości śniegu. Jednak czynnikiem decydującym o zejściu lawin jest nachylenie terenu. Przyjmuje się, że nachyleniem niebezpiecznym z punktu widzenia zagrożenia lawinowego jest kąt nachylenia terenu pomiędzy 15 a 50 stopni. Poniżej tej granicy nie powinno dojść do osuwania się mas śniegu. Powyżej - nie ma warunków do gromadzenia się większej pokrywy śniegu. Nie bez znaczenia pozostaje również ukształtowanie terenu. Przykładowo obszar porośnięty drzewami czy kosodrzewiną hamuje osuwanie nagromadzonego śniegu.

    Warunki śniegowe związane są z właściwościami fizycznymi i mechanicznymi śniegu. Procentowy udział powietrza, lodu czy wody w śniegu jest zmienny a przez to zmieniają się właściwości śniegu. Zaś od morfologii kryształów śnieżnych zależy ich spójność. Jednak zasadniczą rolę w spójności kryształów odgrywa temperatura. Poniżej -10° C tworzy się puszysta lekka warstwa zwana puchem. W temperaturze pomiędzy - 10° a - 3° C tworzy się puch zsiadły. Ten, przenoszony przez wiatr zmienia się w puch przewiany. Powyżej - 3 0 C dochodzi do wyraźniejszego łączenia się kryształów i łączenia się ich z podłożem. Ten rodzaj śniegu jest znacznie cięższy do 200kg/m 3 . Ten rodzaj śniegu nosi nazwę śniegu wilgotnego. Jest to zarazem śnieg o najwyższej plastyczności. To z kolei oznacza, iż utworzona pokrywa śnieżna jest znacznie bardziej wytrzymała na działanie sił odrywających (wiatru). śnieg ten podlega kolejnym przeobrażeniom pod wpływem czynników zewnętrznych tworząc różne gatunkowo warstwy śniegu zmetamofizowanego (przeobrażonego). Im bardziej zróżnicowane są przyległe warstwy, tym bardziej chwiejna jest równowaga pokrywy śnieżnej. Jeśli choć jedna warstwa zalegającego śniegu jest słabo związana z pozostałymi, może to spowodować zejście lawiny.

    Wśród warunków atmosferycznych należy zwrócić uwagę na intensywność opadów i grubość, miąższość warstw śnieżnych. Brak możliwości samostabilizacji pokrywy śnieżnej spowodowany obfitymi opadami świeżego śniegu w krótkim okresie czasu jak i nagły wzrost nowej warstwy śniegu do wysokości około 30 cm oznacza wzrost zagrożenia lawinowego. Wpływ temperatury na zagrożenie lawinowe ma charakter dwoisty. Z jednej strony niskie temperatury mogą prowadzić do tworzenia się pęknięć i szczelin na skutek kurczenia się masy śnieżnej. Z drugiej - dodatnie temperatury oznaczają iż w głąb pokrywy śnieżnej przenikają cząsteczki wody. W okresie wiosennym, gdy zwartość wody w śniegu dochodzi do 10% może dojść do samoistnego schodzenia lawin. Wraz ze zmianą położenia słońca z coraz to innych, ustawionych do słońca stoków schodzą lawiny mokrego śniegu. Dlatego z jednych schodzą wczesnym rankiem, a z innych dopiero koło godz. 17:00. Bardzo znamienny wpływ na powstanie lawin mają również wiatry - przenosząc i osadzając śnieg w górnych partiach gór (na graniach i stokach zawietrznych), wywiewając i ubijając śnieg na stokach dowietrznych oraz powodując rozdrabnianie śniegu. Dodatkowo wiejący w Tatrach wiatr halny powoduje wzrost temperatury

 


 

Miejsca szczególnie zagrożone zejściem lawin w Tatrach

Mapa miejsc szczególnie zagrożonych zejściem lawin , przy zachowaniu niewielkiego stopnia szczegółowości, ma za zadanie jedynie wskazać rejony w których można spodziewać się ich wystąpienia. Potężne lawiny można spotkać w górnych częściach doliny Chochołowskiej czy Kościeliskiej. Równie niebezpieczne są rejony Giewontu, w tym Przełęczy po Kopą Kondracką. W okolicach Kasprowego Wierchu zagrożone lawinami są górne piętra Doliny Gąsienicowej, nartostrada z Hali Gąsienicowej do Kuźnic. W Dolinie Goryczkowej lawiny schodzą w rejonie Pośredniego Goryczkowego, gdzie już kilkakrotnie dochodziło do wypadków lawinowych. Zagrożone lawinami są również szlaki turystyczne dochodzące do Schroniska w Morskim Oku (ze stoków Opalonego) oraz doliną Roztoki do schroniska w Dolinie Pięciu Stawów Polskich. W Dolinie 5-ciu Stawów obserwuje się lawiny schodzące z Koziego Wierchu, Przeł. Zawrat, czy Miedzianego.




Stopień zagrożenia lawinowego

Stopień zagrożenia lawinowego podawany jest w skali od jeden do pięciu (w tzw. skali europejskiej). Określa on stabilność pokrywy śnieżnej jak i prawdopodobieństwo wyzwolenia (zejścia) lawiny. Stanowi równocześnie niezwykle cenną wskazówkę dla osób planujących wycieczki w rejony zagrożone lawinami.

W okresie zimowym informacje dotyczące zagrożenia lawinowego podawane są codziennie rano przez Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe. W Internecie o aktualnym stopniu zagrożenia lawinowego można się dowiedzieć m.in. na naszej stronie internetowej jak i bezpośrednio na stronie TOPR.

Dane dotyczące stopnia zagrożenia lawinowego przekazywane są równie do instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo na danym terenie Z chwilą powstania zagrożeń lawinowych odpowiednie służby tych instytucji w terenie ustawiają odpowiednie znaki informujące o zagrożeniu lawinowym. Ze względu na zagrożenie lawinowe na wniosek TOPR okresowo zamykane są szlaki czy trasy narciarskie.



Zgodnie z informacjami TOPR (www.topr.pl) poniżej zamieszczono opis skali zagrożenia lawinowego. Ogłoszeniu danego stopnia zagrożenia lawinowego odpowiada ustawienie w terenie znaków informujących o zagrożeniu lawinowym.



Pierwszy stopień zagrożenia lawinowego (mały, nieznaczny)

Stabilność pokrywy śniegowej: pokrywa śniegowa jest na ogół utrwalona i stabilna (związana)

Prawdopodobieństwo wyzwolenia (zejścia) lawiny: wyzwolenie lawiny jest możliwe na bardzo niewielu skrajnie stromych stokach, tylko przy dodatkowym dużym obciążeniu ***.

Zalecenia dla ruchu osób: na ogół bezpieczne warunki dla wędrówek

 

Drugi stopień zagrożenia lawinowego (umiarkowany)

Stabilność pokrywy śniegowej: pokrywa śniegowa jest tylko na niektórych* bardziej stromych stokach umiarkowanie stabilna, na ogół jednak wystarczająco utrwalona

Prawdopodobieństwo wyzwolenia (zejścia) lawiny: wyzwolenie lawiny możliwe przede wszystkim na określonych ** bardziej stromych stokach, tylko przy dodatkowym dużym obciążeniu ***; nie należy się spodziewać samorzutnego schodzenia większych lawin.

Zalecenia dla ruchu osób: korzystne warunki dla wędrówek pod warunkiem uwzględnienia lokalnych rejonów** zagrożeń.

 

Trzeci stopień zagrożenia lawinowego (znaczny)

Stabilność pokrywy śniegowej: na wielu* stromych stokach pokrywa śniegowa jest utrwalona tylko umiarkowanie lub słabo

Prawdopodobieństwo wyzwolenia (zejścia) lawiny: wyzwolenie lawiny jest prawdopodobne już przy małym obciążeniu dodatkowym*** przede wszystkim na określonych** stromych stokach; od przypadku do przypadku możliwe jest samorzutne schodzenie średnich bądź także pojedynczych dużych lawin

Zalecenia dla ruchu osób: poruszanie się wymaga doświadczenia oraz posiadania zdolności do lawinoznawczej oceny sytuacji; obszar możliwości poruszania się zostaje ograniczony rejonami** zagrożeń

 

Czwarty stopień zagrożenia lawinowego (duży)

Stabilność pokrywy śniegowej: pokrywa śniegowa jest słabo utrwalona na większości* stromych stoków

Prawdopodobieństwo wyzwolenia (zejścia) lawiny: wyzwolenie lawin jest prawdopodobne już przy małym obciążeniu dodatkowym*** na większości** stromych stoków; od przypadku do przypadku możliwe jest samorzutne schodzenie wielu średnich rozmiarów lawin, niejednokrotnie również dużych lawin

Zalecenia dla ruchu osób; poruszanie się wymaga dużej zdolności do lawinoznawczej oceny sytuacji; obszar możliwości poruszania się ulega bardzo znacznemu ograniczeniu

 

Piąty stopień zagrożenia lawinowego (bardzo duży)

Stabilność pokrywy śniegowej: pokrywa śniegowa jest na rozległym obszarze słabo utrwalona i w znacznym stopniu chwiejna

Prawdopodobieństwo wyzwolenia (zejścia) lawiny: należy spodziewać się samorzutnego schodzenia wielu dużych lawin, także na terenach o umiarkowanej stromiźnie

Zalecenia dla ruchu osób: poruszanie się jest na ogół niemożliwe.

 

* - Bliższe dane zawiera raport (komunikat) lawinowy (np. wysokości bezwzględne, wystawa stoków, formy terenu).
** - Wskazania w aktualnym raporcie (komunikacie) lawinowym.
*** - Obciążenie dodatkowe:

  • duże, np. grupa narciarzy poruszająca się bez zachowania między nimi odstępów,

  • małe, np. samotny narciarz lub piechur.

 


 

Sposoby ustalania stopienia zagrożenia lawinowego przez TOPR

Stopień zagrożenia określany jest na podstawie badań pokrywy śnieżnej, aktualnych warunków meteorologicznych oraz obserwacji w terenie. Przed ogłoszeniem konsultowany jest on z IMGW i Instytutem Lawinowym w Jasnej na Słowacji.



Stopień zagrożenia

Warunki ogłoszenia
(poza warunkami związanymi z opisaną wcześniej specyfikacją stopni zagrożenia)

I

  • ogłasza się przy trwającym dłuższy okres czasu braku świeżych opadów śniegu, silnych wiatrów oraz stosunkowo jednorodnych, niezbyt dużych ujemnych temperaturach.

II

  • w ciągu ostatnich 3 dni przyrost pokrywy śnieżnej wynosi do 20 cm

  • wiatr wieje z prędkością nie większą niż 5m/s

  • temperatura w ciągu doby jest w miarę stabilna

III

  • w ciągu ostatnich 3 dni przyrost pokrywy śnieżnej wynosi do 40 cm (gdy jest opad śniegu z wiatrem - do 30 cm)

  • po opadach śniegu wieje wiatr z szybkością 10 - 15 m/s

  • dochodzi do dość dużych dobowych wahań temperatury

IV

  • w ciągu 3 dni pokrywa śnieżna wzrosła od 40 do 70 cm (gdy wieje wiatr podczas opadu do 50 cm).

  • po opadach śniegu wiatr wieje z prędkością powyżej 15 m/s

  • dochodzi do znacznego ocieplenia

V

  • wzrost pokrywy śnieżnej w ciągu ostatnich 3 dni wynosi 70 - 100 cm (przy opadzie z wiatrem 50 -80 cm)

  • po opadach śniegu wiatr wieje z prędkością powyżej 20 m/s

  • dochodzi do gwałtownych zmian temperatury (głównie dużego ocieplenia)

 


 

Znaki informujące o zagrożeniu lawinowym

Znaki informujące o zagrożeniu lawinowym przedstawia tabela poniżej.

Nazwa

Opis

Wygląd

Teren zagrożony lawinami

Tego typu znaki można spotkać na początku szlaków czy tras narciarskich.

Znaki te oznaczają tereny zagrożone zejściem lawin przez całą zimę.

Stop lawiny

Takie znaki ustawiane są bezpośrednio przed miejscami gdzie najczęściej schodzą lawiny.

Znak ten informuje iż, przejście lub przejazd zagraża życiu lub zdrowiu.

Alarm lawinowy

Takie znaki umieszczane są w terenie z chwilą zaistnienia bardzo dużego zagrożenia lawinowego.

Znak ten służy zamknięciu danego terenu dla wszelkiej działalności górskiej.




Opracowanie Lilia na podstawie materiałów ze strony

www.zakopane.pl/topr

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com